X
تبلیغات
ترنم - تفسیر سوره حمد
  

محل نزول:

این سوره به اعتقاد«ابن عباس»و«قتاده»،درمکه ،به عقیده «مجاهد»درمدینه وازدیدگاه برخی دیگر،یک باردرمکه ویک باردرمدینه برقلب مصفای پیامبر(صلی الله علیه وآله) فرودآمده است.

 ویژگی های سوره حمد:

 این سوره ،درمیان سوره های قرآن درخشش فوق العاده ای داردکه ازمزایای زیرسرچشمه می گیرد:

  1.آهنگ این سوره

  این سوره،اساساًباسوره های دیگرقرآن ازنظر لحن وآهنگ ،فرق روشنی داردبه خاطراین که سوره های دیگرهمه به عنوان سخن خدااست، امّااین سوره اززبان بندگان است ؛به تعبیردیگر،دراین سوره ،خداوندطرزمناجات وسخن گفتن باخودرابه بندگان آموخته  است. آغازاین سوره، باحمدوستایش پروردگارشروع می شودوباابرازایمان به مبدأومعاد(خداشناسی وایمان به رستاخیز)ادامه می یابدوباتقاضاهاونیازهای بندگان پایان می گیرد.

 انسان آگاه وبیداردل،هنگامی که این سوره رامی خواند،احساس می کندبربال وپرفرشتگان قرارگرفته وبه آسمان صعودمی کندودرعالم روحانیت ومعنویت، لحظه به لحظه به خدانزدیکترمی شود.این نکته ،بسیارجالب است که اسلام، برخلاف بسیاری ازمذاهب ساختگی یاتحریف شده که میان «خدا»و«خلق»واسطه هاقائل می شوند،به مردم دستورمی دهد،بدون هیچ واسطه باخدایشان ارتباط برقرارکنند!این سوره ،تبلوری است ازهمین ارتباط نزدیک وبی واسطه خداباانسان ومخلوق باخالق،دراینجاتنهااورامی بیند،بااوسخن می گوید،پیام اوراباگوش جان می شنود،حتی هیچ پیامبرمرسل وفرشته مقربی دراین میان واسطه نیست! وعجب این که ،این پیوندوارتباط مستقیم خلق باخالق آغازگرقرآن مجیداست!

  2.سوره حمد،اساس قرآن است

درحدیثی ازپیامبراکرم( صلّی الله علیه وآله )می خوانیم:«أَلحمدُأُمُّ القرآن»واین به هنگامی بودکه «جابربن عبدالله انصاری»خدمت پیامبر(صلّی الله علیه وآله) رسید، پیامبرصلّی الله علیه وآله به او فرمود:«ألا أُعلِّمُکَ أفضَلَ سورَةٍ أََنزلَهااللهُ فی کِتابِهِ؟قالَ فَقالَ لَهُ جابرُبَلی بأبی أنتَ وَأُمِّی یارسُولَ اللهِ عَلَّمنِیهافَعَلَّمَهُ الحَمدَ أُمَّ الکتاب:«آیابرترین سوره ای راکه خدادرکتابش نازل کرده،به توتعلیم کنم ».جابرعرض کرد:«آری،پدرومادرم فدایت باد،به من تعلیم کن »،پیامبر(صلّی الله علیه وآله )سوره «حمد»راکه ام الکتاب است ،به اوآموخت؛ سپس اضافه فرمود:«این سوره شفای هردردی است ،مگرمرگ».[1]

 ونیزاز پیامبر(صلّی الله علیه وآله )نقل شده که فرمود:وَالَّذی نَفسی بِیَدِهِ ماأنزَلَ اللهُ فِی التَّوارةِوَلا فی الزَّبورِ وَلا فِی القرآنِ مِثلَها، هِیَ أُمُّ الکتابِ:«قسم به کسی که جان من به دست اواست ،خداوند نه درتورات ونه درانجیل ونه درزبور،ونه حتی درقرآن ،مثل این سوره را نازل نکرده است واین ام الکتاب است»[2].دلیل این سخن ،باتأمل درمحتوای این سوره روشن می شود؛چراکه: این سوره درحقیقت فهرستی است ازمجموع محتوای قرآن.

 بخشی ازآن ،توحیدوشناخت صفات خداست.بخشی ،در زمینه معادورستاخیزسخن می گوید.وبخشی ازهدایت وضلالت ،-که خط فاصل مؤمنان وکافران است - سخن می گوید.ونیزدرآن، اشاره ایست  به حاکمیت مطلق پروردگارومقام ربوبیت ونعمتهای بی پایانش که ،به دوبخش: عمومی وخصوصی (بخش رحمانیت ورحیمیت)تقسیم می گردد.وهمچنین، اشاره به مسأله عبادت وبندگی واختصاص آن به ذات پاک اوشده است .درحقیقت هم بیانگرتوحیدذات است ،هم توحیدصفات،هم توحیدافعال وهم توحیدعبادت.وبه تعبیردیگر،این سوره ،مراحل سه گانه ایمان که شامل:اعتقادبه قلب،اقراربه زبان وعمل به ارکان را ،دربرداردوهمان طورمی دانیم «أمّ»به معنی اساس وریشه است.

شایدبه همین دلیل است که ،«ابن عباس»- مفسرمعروف اسلامی- می گوید:إِنَّ لِکُلِّ شَیءٍ أَساساً...وَأَساسُ القرآنِ الفاتحةُ:«هرچیزی اساس وشالوده ای دارد....اساس  وزیزبنای قرآن ،سوره حمداست»[3].روی همین جهات است که درفضیلت این سورهاز پیامبر(صلّی الله علیه وآله) نقل شده است که:أَیُّما مُسلِمٍ قَرَأَ فاتِحَةَ الکتابِ أُعطِیَ مِنَ الأجرِکأَنَّماقَرَأَثُلُثَیِ القرآنِ وَأُعطِیَ مِنَ الأجرِکَأَنَّما تَصَّدَقَ عَلی کُلِّ مؤمِنٍ وَمُؤمِنَة:«هرمسلمانی سوره حمدرابخواند،پاداش اوبه اندازه کسی است که دوسوم قرآن را خوانده است؛ وطبق نقل دیگری :«به اندازه پاداش کسی است که ،تمام قرآن راخوانده باشدوگوئی برای هرفردی ازمردان وزنان مؤمن هدیه ای فرستاده است».[4]تعبیربه دوسوم قرآن، شایدبه خاطرآن است که: بخشی ازقرآن توجه به خداست، بخشی توجه به رستاخیزوبخش دیگری احکام ودستورات است ؛که دو مورد اول فوق درسوره«حمد»آمده است وتعبیربه تمام قرآن به خاطرآن است که، همه قرآن را ازیک نظردرایمان وعمل می توان خلاصه کرد، که  هردودرسوره «حمد»جمع است.

   3.سوره حمد افتخاربزرگ پیامبر( صلّی الله علیه وآله)

مسأله جالب توجه درموردسوره حمد این است که : درآیات قرآن سوره «حمد»به عنوان یک موهبت بزرگ به پیامبر( صلّی الله علیه وآله) معرفی شده ،ودربرابر کل قرآن قرارگرفته است،آنجاکه می فرماید:وَلَقَد آتَیناکَ سَبعاً مِنَ المَثانی وَالقرآنَ العظیمَ:«مابه توسوره حمدکه شامل هفت آیه است ودوبارنازل شده دادیم، همچنین ،قرآن بزرگ بخشیدیم»[5].

همین مضمون درحدیثی ازامیرالمؤمنین علی( علیه السلام) اززبان پیامبر( صلّی الله علیه وآله) نقل شده است که فرمود:إِنَّ اللهَ تَعالی أَفرَدَ الإِمتنانَ عَلَیَّ بِفاتِحَةِالکتابِ وَجَعَلَهابإِزاءِ القرآنِ العظیمِ وَإِنَّ فاتِحَةَالکتابِ أَشرَفُ مافِی کُنُوزِالعرَش:«خداوندبزرگ به خاطر دادن سوره حمد،بالخصوص برمن منت نهاده وآن را دربرابرقرآن عظیم قرارداده وسوره حمدباارزش ترین ذخائر گنج های عرش خدا است»[6]

   4.تأکیدبرتلاوت این سوره:

باتوجه به بحث های فوق، که تنها گوشه ای ازفضیلت سوره «حمد»بود،این سؤال به ذهن می رسدکه:چرادراحادیث اسلامی اعم ازمنابع شیعه وسنی این همه تأکید برتلاوت آن  شده است ؟!

تلاوت سوره حمد به انسان ،روح وایمان می بخشد اورا به خدا نزدیک می کندصفای دل وروحانیت می آفریند اراده انسان را نیرومندوتلاش اورا درراه خداوخلق افزون می سازد ومیان اووگناه وانحراف فاصله می افکند.به همین دلیل درحدیثی از امام صادق( علیه السلام) می خوانیم:رَنَّ أبلیسُ أَربَعَ رَنّاتٍ أَوَّلُهُنَّ یَومَ لُعِنَ وَحین َأهبِطَ إلی الأرضِ وَحینَ بُعِثَ مُحَمَّدٌ صلَّی اللهُ عَلَیهِ وَآلِه عَلی حِینِ فَترَةٍ مِنَ الرُّسُلِ وَحینَ أُنزِلَت أُمُّ الکتاب:«شیطان ،چهاربارفریادکشیدوناله سردادنخستین بار،روزی بودکه از درگاه خدارانده شد، دومین بار  هنگامی بود که ازبهشت به زمین تنزل یافت، سومین بارهنگام بعثت محمّد (صلّی الله علیه وآله) بعد از فترت پیامبران بود وآخرین بار،زمانی بودکه سوره حمدنازل شد»[7].



[1] .«مجمع البیان» و«نورالثقلین»آغازسوره حمد- بحارالانوار ،ج89، ص237(بااندکی تفاوت)- «وسائل الشیعه»، ج6، ص232، ح7813(چاپ آل البیت)

[2] . .«مجمع البیان» و«نورالثقلین»آغازسوره حمد- بحارالانوار ،ج89، ص259(بااندکی تفاوت)- «مستدرک»، ج4،  ص231، ح4807-9 (چاپ آل البیت)

 

[3] .تفسیر«ابن کثیر»ج1، ص9(دارالمعرفة)- «مشرق الشمسین بهائی عاملی»،ص391(مکتبة بصیرتی)- «مجمع البیان»ج1، ص47،ذیل اسماء سوره حمد(مؤسسه اعلمی)

[4] .«مجمع البیان» آغازسوره حمد- «بحارالانوار»ج89، ص259

[5] .حجر،آیه87

[6] .تفسیر«برهان»ج1، ص26(طبق نقل البیان)- «بحارالأنوار»ج89، ص227(بااندکی تفاوت)- «مستدرک»ج4، ص328، ذیل حدیث 4799-1 (چاپ آل البیت، بااندکی تفاوت)

[7] .«نورالثقلین» ج1، ص 4- «بحارالانوار» ج11، ص204، ج18، ص177، ح5، ج60،ص247، ح104

 



ارسال در تاريخ چهارشنبه هفدهم آبان 1391 توسط منتظر14

اسلایدر

دانلود فیلم